पृथ्वीनारायण क्याम्पसको इतिहासमा एक रूपान्तरणकारी अध्याय: “सम्राट सर – ए हैन, सम्राट गुरु”

पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा बिताएका चार वर्षको यात्रामा मैले धेरै अनुभवहरू सँगालेकी छु जसमा केही कक्षामा तालिकाभन्दा बाहिरका पाठहरू थिए, केही मनको गहिराइमा झुम्मिने प्रश्नहरू। यिनै अनुभवबीच पछिल्ला केही महिनादेखि प्रभाव पारिरहनु भएका एक व्यक्तित्व – सम्राट सर – मेरो मात्र होइन, धेरै विद्यार्थीहरूको चेतना, क्षमताको पुनरावलोकन र नयाँ आत्मविश्वासको स्रोत बन्नुभएको छ।

“तपाईंको मनपर्ने शिक्षक को ?” भनेर कसैले सोधे भने, म एकछिन सोच्नेछु किनभने मलाई ‘Not Qualified’ बनाउने चुनौती दिने व्यक्ति नै मेरो लागि ‘Most Qualified’ बन्नुभयो। उहाँको त्यो कदममा नकारात्मकता थिएन बरु अनुशासन, निरन्तरता र उत्तरदायित्वका मापदण्डहरू समेटिएका थिए, जसले म जस्ता कैयौँ विद्यार्थीलाई आत्ममूल्यांकन र सुधारको दिशातर्फ डोर्यायो।

स्वीकार गर्छु, म नियमित कक्षा जाने विद्यार्थी होइन। मेरा आफ्नै सीमितताहरू छन्। यदि NQ (Not Qualified) प्रथा मेरो नामबाट सुरु हुन्छ भने, त्यसप्रति मेरो असहमति हुँदैन।

सम्राट सर न त प्रशासक हुनुहुन्छ, न कुनै विशेष पदमा। उहाँ त्यही जर्जर शिक्षाप्रणालीबाटै बनेको एक उदाहरणीय शिक्षक हुनुहुन्छ। BALLB यही क्याम्पसबाट पढ्नुभएका उहाँले LLM काठमाडौंको नेपाल कानून क्याम्पसबाट सम्पन्न गर्नुभयो। उहाँले अध्यापन सुरु गर्नु भयो, हामी पहिलो ब्याचका विद्यार्थी बनेका थियौँ। उहाँले अध्यापन सुरु गर्नु अगावै म उहाँको बारेमा सुनिसकेकी थिएँ र उहाँबाट पढ्ने अवसर पाउनु हाम्रो ब्याचको सौभाग्य बन्यो।

यी चार वर्षमा हामीलाई कति शिक्षकले पढाउनुभयो भन्ने संख्या भन्दा पनि, हाम्रा स्मृतिमा को को अटल रूपमा बस्नुभयो भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ। सम्राट सर ती मध्ये एक हुनुहुन्छ—उहाँले हामीभित्र विचार, उत्तरदायित्व र सुधारको बीउ रोप्नुभयो।

यदि पहिलो सेमेस्टरदेखि उहाँजस्ता शिक्षकहरूबाट शिक्षा पाएका हुन्थ्यौं भने, आज हाम्रो शैक्षिक स्तर राजधानीका प्रतिष्ठित क्याम्पसका विद्यार्थीहरूसँग तुलनायोग्य मात्र होइन, विशिष्ट पनि हुन सक्थ्यो।
उहाँलाई न त हामी बिर्सन सक्छौं, न उहाँले हामीलाई।
यद्यपि आठौँ सेमेस्टर आइपुगेपछि मात्र मैले कक्षामा हुने शिक्षण प्रक्रिया, संवाद र अभिव्यक्तिलाई यति गहिरो रुपमा अनुभव गरेकी छु।

पिएन क्याम्पसमा प्रवेश प्रक्रिया, परीक्षा व्यवस्थापन र नतिजा प्राप्ति–यी सबैसँग म सधैं जुधिरहेँ। जुनसुकै कारण होस्- म कहिलेकाहीँ प्रशासनको निगाहमा पनि परेँ। तर मैले कहिल्यै पनि मेरो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि शैक्षिक प्रणालीका प्राथमिकता राख्न छोडिन। यद्यपि यसले मलाई मूल्याङ्कनमा असर गर्‍यो।
एक विद्यार्थी नेताको हैसियतले मैले शैक्षिक मुद्दालाई कहिल्यै राजनीतिक रंग दिन चाहिन। यही कारणले गर्दा मलाई आन्तरिक मूल्यांकनमा न्यून अंक दिनेदेखि लिएर स्ववियु निर्वाचनको समयमा “विप्लवी न्यौपानेलाई मत नदिनुहोस्” भन्ने आह्वान केही शिक्षक र कर्मचारीकै तहबाट भित्री रुपमा सन्देश प्रभावित भए भन्ने कुरा मैले विभिन्न विद्यार्थी, पत्रकार र शुभेच्छुकबाट जानकारी पाउथे।

तर मलाई थाहा छ पृथ्वीनारायण क्याम्पस हाम्रा अन्तिम लक्ष्य प्राप्त गर्ने ठाउँ होइन बरु विचारको परिक्षण, आत्मालोचनाको प्रयोगशाला र परिवर्तनको प्रयोगभूमि हो। आलोचना र आत्मालोचनाबीचबाट निखारिने क्षमता निर्माण गर्ने थलो हो।
सत्य यही हो यहाँबाट प्राप्त हुने सफलता एउटा स्थायी सिंहासन होइन, परिवर्तनको सिँढी मात्र हो। यहाँ चाहिन्छ, हतियारविहीन क्रान्ति! धारा, उपधारा, दफा र नियमको सहमतिमा आधारित क्रान्ति ! वैचारिक विमर्श र तार्किक संवादको क्रान्ति ! शिक्षाको माध्यमबाट हुने आत्मपरिष्करणको क्रान्ति ! तर्क, विचार र विवेकको माध्यमबाट मसी भर्ने क्रान्ति।

जहाँसम्म मेरो भूमिका छ वा मैले जतिसम्म सकें, त्यति स्तरसम्म परिवर्तनको प्रयास गरें। मेरो चेतना, मेरो आवाज र मेरो विचार यही क्याम्पसको सुधारमा समर्पित रह्यो।

आज जति म खुशी छु, सायद त्यो खुशीको स्रोत सम्राट सरजस्तो शिक्षक पाएको अनुभूति हो। म एक समय परीक्षा दिएर थकित भइकन प्रश्नपत्रका हैसियतमाथि उजुरी गर्ने विद्यार्थी थिए।आज भने म समाधानप्रति आश्वस्त छु।
भिमनाथ सर निर्देशक बनेपछि र सम्राट सर ‘Administrative Law’ को लेक्चरर बनेपछि, मैले कानुन विभागको प्रशासनसम्म उजुरी गर्नुपर्ने आवश्यकता महसुस गरेकी छैन। तैपनि म बेलाबेला भिम सरसँग संवाद गर्न जान्छु। परामर्शका लागि, सुझावका लागि, प्रगतिको जानकारीका लागि।
ससाना, सच्चा परिवर्तनहरू नै भविष्यमा ठूलो परिणामको आधार बन्छन् भन्ने व्यावहारिक प्रमाण स्वयम् सम्राट सर हुनुहुन्छ।

तर सुनेकी थिए उहाँ यहाँबाट जान लाग्नुभएको छ।
यस सन्दर्भमा, म हार्दिक अनुरोध गर्न चाहन्छु—प्रिय भाइबहिनी र आदरणीय संयोजक सरलाई—सम्राट सर जस्ता शिक्षकलाई यसै क्याम्पसमा निरन्तरता दिन सकिने वातावरण मिलाउन पहल गरौँ।
क्याम्पसको रूपान्तरण शिक्षक विद्यार्थीको अनुशासित र उद्देश्यपरक उपस्थितिबाट मात्र सम्भव छ।

विप्लवी न्यौपाने
बिए.एल.एल.बी. ८ औं सेमेस्टरको विद्यार्थी