स्याङजा चापाकोटका जीवन भण्डारी होटल व्यवसायी हुन् । होटल व्यवसायमार्फत नै गण्डकी प्रदेशको भलिबल खेलसंग जोडिएका उनलाई गण्डकी प्रदेश भलिबल टिमको व्यवस्थापकको भुमिका समेत दिइयो । व्यवस्थापकको भुमिकामा रहँदै टिमसंग उनी एनभीए कप, टाइगरकपमा टोलीलाई सम्हाले टोलीलाई सम्हाल्दै गर्दा टिम व्यवस्थापन र खेलाडी संरक्षण तथा विकासका लागि युवा व्यवसायी समेत रहेका भण्डारी संग गण्डकी प्रेसका संवादददाता संग बिजय नेपालीले गरिएको कुराकानी ।
तपाईँ युवा व्यवसायी गण्डकी प्रदेशको टिमको व्यवस्थापन हेरिरहनुभएको छ आफुले गरेको व्यवसाय र खेलकुद टिमको व्यवस्थापनमा कत्तिको फरक छ ?
व्यवासय छुट्टै पाटो हो । यो कमाइ खाउला परिवार पालौला भनेर गरिएको भयो । त्यसलाई त्यहि अनुसार व्यवस्थापन गरिन्छ । टिम म्यानेजर भनेको भलिबलको मायाले भएको हो । अब व्यवस्थापनको हिसाबमा फरक छ । एकातिरको व्यवस्थापन आफ्नो जिवनसंग जोडिएको छ । अर्कातिर भनेको स्वयम्सेवकको रुपमा हो । खेलाडी व्यवस्थापकको भुमिकामा रहेर हेर्दा खेलाडीको अवस्था नजुक छ प्रदेशमा ।
भलिबलसंग कसरी जोडिन पुग्नुभयो त ?
बास्वतमा भन्नुपर्दा भलिबलसंग जोडिएकै व्यवसायमार्फत नै हो । व्यवसायी भएको हिसाबले र भलिबललाई माया गर्ने भएकाले नै यता जोडिएको हुँ । रमेश गुरु,राजकुमार दाई, नविन दाईसंग ठोक्किन पुग्यो र वहाँहरु आयोजक म होटल व्यवसायी वहाँहरु होटल खोज्दै गर्दा भेट हुन पुग्यो त्यसरी नै भलिबलसंग जोडिन पुगेँ ।
सुरुवाती समयमा सभामुखकपबाट नै भेट भयो । २/४ वर्ष आयोजना भएको प्रतियोगितामा खेलाडीहरु राखे । अनि मैले नि चासो देखाए खेल के भयो ? खेलाडीले कस्तो प्रदर्सन गर्यो भनेर त्यही हुँदा हुँदै जोडिए । त्यसरी नै एनभीएकपका लागि व्यवस्थापक हुन पर्यो भन्नुभयो त्यहीँबाट नै व्यवस्थापकमा भए ।
प्रदेश खेलकुदको टिम सम्हाल्न निकै गाह्रो छ । सहयोग छैन खोजुवाकै भरमा चल्नुपर्ने हुन्छ व्यवस्थापन गर्न कत्तिको गाह्रो हुन्छ ?
यो बहुतै गाह्रो छ । यो दुई तर्फ गाह्रो भएको मैले देखेको छु । एक खेलाडीलाई त हुनेनै भयो अर्को भनेको भलिबल संघलाई पनि गाह्रो नै छ । किनकी संघसंग रकम छैन् । प्रदेश सरकारले दिदैँन् । संघ छ रकम छैन् । खेलाडीलाई कतै खेलाउन लग्यौ भनेपनि आर्थिक कुरा नै आउँछ । कतिपय अवस्थामा अलि अलि प्रदेशले सहयोग गर्यो होला आफ्नो ठाउँमा छ तर खेलाडीको संरक्षणको हकमा भने सरकार चुकेकै छ । खेलाडी व्यवस्थापन त अब खेल अवधीमा आयोजकले खाने बस्ने व्यवस्था गरिदिए हो नत्र त सहयोग खोजेर नै चल्नुपरिरेको छ । त्यो त भयो खेल खेल्दाको कुरा । अब आउँछ खेलाडी पारिश्रमिकको कुरा हामीले खेलाडीलाई पारिश्रमिक दिन नै सक्दैनौ । म एक व्यवस्थापक भएको हिसाबले खेलाडीहरुलाई डाइट आवस्यक पर्दा सहयोग गरे । प्रशिक्षकले पनि प्रतिक्षणमा सहयोग गर्नुभयो । खेलाडी पनि निशुल्क रुपमै प्रदेशको प्रतिनिधित्व गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।
प्रदेशको टिम हेर्नुभयो । प्रदेशले टिम बनाउँदा खोजुवाको भरमा टिम बनाउन परिरहेको छ । अब नेपालकै राष्ट्रिय खेल भलिबलमै यस्तो अवस्था छ भने अन्य खेलको त कुरा नै नगरौ वास्तवमा यो समस्या चाँहि के रहेछ जस्तो लाग्छ तपाईँलाई ?
समस्या चाहि दुबै पाटोबाट देखिन्छ । संघले पनि खेलाडी संरक्षणका लागि दबाब मुलक तरिकाले लाग्नुपर्ने हो त्यो भएको देखिदैँन । अर्को कुरा भनेको त राज्यले नै खेलकुदलाई वेवास्ता गरिरहेको छ । यो प्रदेशको मात्र होइन देशकै समस्या हो । विभागीय क्लब बाहेक त अन्य क्लब नै छैन नी खेलाडीलाई जागिर दिन सक्ने छ । समस्या भनेकै जिविकोपार्जन हो, आर्थिक हो । जबसम्म खेलाडीको जिविकोपार्जनमा ध्यान दिन सक्दैनौ तबसम्म यस्ता समस्या खेपिरहनुपर्छ हामीले । सद्यैँ सहयोग मात्रै गरेर पनि त टिम बन्दैन होला ? हामीले देखेकै र सुनेकै कुरा हो कुनै बेला नेपाली भलिबललाई उकास्नका लागि महत्वपूर्ण भुमिका खेलेको टप्स, फिस्टेल र ज्ञानुबाबा जस्ता विद्यालयले आफ्नो र सहयोगकै खर्चमा टिम बनाएका थिए खेलाडी उत्पादन गरेका थिए । आज ती विद्यालयमा खेलाडीको अवस्था के छ ? यसैले पनि त प्रमाणित गर्छ खेलकुदमा राज्यको लगानी न्युन छ भन्ने कुरा । राज्यले लगानी गरेको भए यस्ता गण्डकीमा कयौँ विद्यालयहरु निस्कीन्छन र खेलाडी उत्पादन हुन्छन् । नेपालमा भलिबलको मात्र होइन सबै खेलको अवस्था निकै दयनिय रहेको छ । सबै खेल स्वयम सेवक प्रशिक्षक र सहयोगीकै भरमा चलिरहेको छ ।
खेलाडीलाई आवश्यक प्रशिक्षण पनि पुग्दैन् । अनि कहाँबाट नतिजा राम्रो आउँछ त ? प्रदेशले खेलाडीका लागि केहि गरेर नै विभागियको झैँ प्रशिक्षण दिने हो भने गण्डकीलाई कसैले नआटे हुन्छ । समस्या त अब प्रदेशले खेलाडीका लागि केहि पनि गरेको छैन । खेलाडी पनि कतिदिन प्रदेशको नामबाट रित्तो हात खेलिदिने दु:ख खेलसंघ र खेलाडीलाई छ । संघसंग पैसा छैन खेलाडीले पैसा पाउँदैनन् ।
तपाईँले प्रदेशटिमको एउटा भुमिकामा रहेर काम गर्दै गर्दा खेलाडीको प्रदर्सन चाँहि कस्तो लाग्यो ?
खेलाडीको प्रदर्सन उच्च छ । गण्डकी प्रदेशमा नयाँ खेलाडी प्रत्येक प्रतियोगितामा हुनेगर्छन् । उनीहरुको खेल निकै राम्रो छ । टाइगरकपको कुरा गर्ने हो भने पनि नयाँ खेलाडी थिए सेमिफाइनलमा पुगेकै हो लिग खेलेरपनि । खेलाडीले पर्याप्त प्रशिक्षण नपाएसम्म नतिजाको आशा नगरे हुन्छ । यदि हाम्रा खेलाडीलाई पर्याप्त प्रशिक्षणको व्यवस्था हुन्छ भने देशमा सबैभन्दा बलियो टिम हुन्छ । नतिजा पनि हाम्रै पक्षमा नै आउँछ ।
गण्डकीबाट खेल्न केही राम्रा खेलाडी आएनन् जस्का कारण केहि आलोचित समेत खेप्न बाध्य भएको थियो । किन राम्रा खेलाडीले प्रदेशबाट खेल्न मानेनन । स्थानीय खेलमा नै रमाउँछन् किन ?
मैले अघि पनि भनिसके यो सबै अर्थसं नै जोडिएको कुरा हो । खेलाडीहरु प्रदेशबाट के का लागि खेल्ने ? किन खेल्ने ? के सद्यैँ प्रदेशको जर्सी लगाउने अनि निशुल्क खेल्ने हो र ? त्यो त सम्भव नै छैन नी । खेलाडीलाई प्रदेशमा भन्दा त्यसतै स्थानीय प्रतियोगिता खेल्दा फाइदा हुन्छ । उनीहरुले प्रत्येक खेल खेलेअनुसार रकम पाउँछन् । प्रदेशबाट खेल्दा त नाम मात्र पाउने त होनी । अनि अर्को कुरा भनेको खेलाडीमा पनि अनुसाशन नभएकै हो । प्रदेशको टिम बनाउँदा सुरुमा जुन खेलाडीहरु थिए अन्तिम छनोट हुँदा आइदिएनन् । उनीहरु स्थानीय प्रतियोगितामा नै गए । त्यसैले हामीले आलोचना खेप्न परेको हो । अन्यथा त खेलाडी बाच्न पर्यो । अधिकांश खेलाडी गाउँकै छन् । त्यसरी नै खेलेर कमाइ हुँदा उतै जान्छन् । रित्तो हात फर्किने भएपछि किन आउँछन र आउँदैनन् । अर्को कुरा भनेको प्रदेशबाट खेल्ने वित्तिकै स्थानीय स्तरको खेल खेल्न पाउँदैनन् । प्रदेशबाट खेल्दा राष्ट्रिय स्तरको खेलाडी भनिन्छ अनि खेल्न पाउँदैनन् । त्यसैलेपनि खेलाडी आउन मान्दैनन् । लोकल खेलमै रमाउँछन् ।
तपाईँ एक व्यवसायी भएकाले पनि स्वयम् सेवी व्यवस्थापकको भुमिका निर्वाह गर्नुभयो तर खेलाडी चाँहि प्रदेशबाट खेलेर खालि हात जानुपर्ने स्थिति छ । तपाईँपनि खेलाडीको ठाउँमा रहेर खाली हात हुनुपरेको अवस्थालाई सम्झँदा कसरी सम्झनु हुन्छ ?
अब विना व्यवसाय त खेलनै भनेर हिड्न सक्ने अवस्था नै छैन तैपनी तपाईँले भनेझै खेलाडीको तर्फबाट सोच्दा निकै दयनिय अवस्था छ । खेलाडीलाई प्रदेशबाट नेतृत्व गरिरहँदा भत्ताको व्यवस्था छैन् । खाली गाडीभाडामात्रै दिनुपर्ने बाध्यता छ । गाडीभाडा बोक्यो गयो स्थिति छ । अहिले त्यहि भएको हो खेलाडीले पारिश्रमिक नै पाएनन् । यो त लाजमर्दो कुरा हो । महिना दिन टिमका लागि खेल्यो अनि जानेबेला खाली हात फर्कियो । परिवार भएका खेलाडी हुनेथिए भने हालत के हुन्थ्यो होला । मैले पनि कुनै खेलाडी भाइबाट नै सुनेको काठमाण्डौँमा एक जना सर हुनुहुन्थ्यो रे खेलकुदलाई निकै माया गर्ने । उहाँसंग राम्रो सम्पत्ति पनि थियो रे खेलकुदको विकासमा लाग्दा अहिले डाइभर भएर हिड्नुभएको छ रे । अवस्था एस्तै हो खेलाडीको । राम्रो इन्कम भएको व्यक्ति त सकिन्छ भने केहि पनि नभएका खेलाडीहरु कसरी धानिन्छन धन्न खेलाडीले प्रदेशका लागि खेलिरहेकै छन् ।
खेलाडी संरक्षण र जिविकोपार्जनका लागि राज्यले के गरे समाधान हुन सक्छ ?
मुख्य कुरा भनेकै यहि हो । खेलाडीका लागि वर्षेनी प्रशिक्षण गराउने । दिउँसोमा केहि जागिरको व्यवस्था गरिदिने वा व्यवसायमा राज्यले लगानी गरिदिने हो भने खेलाडीको संरक्षण पनि हुन्छ नियमित रुपमा खेलाडीले प्रशिक्षण पनि पाउँछ । टिम सेट हुन्छ नतिजा सोहि अनुसारको आउँछ । आर्थिक रुपमा बलियो बनाउने योजनाहरु राज्यले ल्याउनुपर्छ अनिमात्र समस्याको समाधान हुन्छ । यस्का लागि भनेको गाउँका खेलाडीहरु हुन् । गाउँगाउँका विद्यालयहरुमा भलिबल निकै खेलिन्छ उनीहरुलाई त्यहि विद्यालयहरुमा पार्टटाइम जागिरको व्यवस्था गरिदिने । उनीहरुले त्यहाँ सामान्य भलिबल खेल्न सिकाउँछन । त्यसले उनीहरु पनि प्रशिक्षक बन्ने तर्फ आकर्षित हुन्छन् अनि खेलाडी उत्पादनमा पनि राहत मिल्छ । अथवा अन्य जागिरहरु पनि त प्रदान गर्न सक्छन नी ।
प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्:-