पोखरामा फोहोर नउठदा गिद्धलाई समस्या, ४ दिनमा आधा गिद्ध घटे

पोखरा । पोखरा महानगरपालिका यतिबेला दुई कुरामा अल्झिएको छ । पहिलो कुरा हो फोहोर विसर्जन क्षेत्रको फोहोर व्यवस्थापनमा स्थानीयको अवरोध अर्को हो अन्तराष्ट्रिय विमान स्थलका कारण ल्याण्डफिल्ड क्षेत्र अन्यत्र लैजाने । महानगरका सडकमा ४ दिनदेखि फोहोर थुप्रिन थालेको छ पोखरा १४ छिनडाँडाका स्थानीयले फोहोर बोक्ने सवारीमा निषेध गर्दा समस्या उब्जिदाँ पोखरावसी त समस्यामा परेकै छन् त्यसले गिद्धलाई समेत असर गरिरहेको छ ।

पोखरामा विश्वमै लोपोन्मुख हुन लागेको गिद्ध समेत भेटिन्छ । नेपालमा पाइने ९ प्रजातिमध्ये पोखराको डम्पिङक्षेत्रमा ६ प्रजातिका गिद्ध पाइन्छ । पोखरामा पाइने गिद्ध र चिलको मुख्य खानाको स्रोत भनेकै फोहोर विसर्जन क्षेत्र हो । ४ दिन महानगरको फोहोर नउठ्दा डम्पिङक्षेत्रमा आउने गिद्धको संख्या ह्वात्तै घटेको छ । एकातिर फोहार नउठ्दा सहर दुर्गन्धीत भइरहेको छ भने अर्का तिर फोहोरमै आहारा खोजेर खाने पंक्षीहरुलाई समेत असर गरिरहेको छ ।

स्थानीयको विरोधले फोहोर नआउँदा अहिले उक्त क्षेत्रमा ४०/४५ को हारहारीमा गिद्धहरु आएका छन् । महानगरले नागरिकका समस्यालाई त सम्झाउने कोसिस गरिरहेको छ तर, ती गिद्धहरुको आहाराका लागि भने ज्ञान नै छैन् । विगत दुई हप्तादेखी डम्पिङ क्षेत्रमा गिद्धको अध्ययन गरिरहेका अमन सुनारले आफुले फागुनको अन्तिम सम्ममा १ सय २० भन्दा बढि गिद्ध देख्ने गरेपनि ४ दिनदेखी भने संख्या घट्दै गइरहेको जानकारी दिए ।

उनले आफुले गिद्ध बारे अध्ययन गरिरहँदा फरक कुरा त्यहाँ पाएको सुनाए । गिद्धबारे थेसिस गरिरहेका उनले गिद्धका लागि फोहोर बोक्ने गाडी खाना ल्याउने सवारीको संकेतको रुपमा रहेको बताए । ‘मैले सुरुमा सोचेको थिए । यहाँ गाडी नआउनेभए, मान्छेहरु नहुने भए गिद्ध र चिलको संख्या कति धेरै हुनेथियो । तर, म पुरै गलत रहेछु’ उनले भने,‘यहाँ त फोहोर आयो भनेमात्र गिद्धलाई आहारा हुने रहेछ । मैले ४ दिनअघिसम्म १ सय २० भन्दा माथि गिद्ध गनिरहेको थिए अहिले संखया ह्वातै घटेको छ । आज त ४० –४५ मात्र देखिए ।’
उनले गिद्धले सो क्षेत्रमा सिनो पाउने भएकाले नै त्यहाँ आएको र खाना नपाउँदा अन्यत्र गएको बताए । उक्त क्षेत्रमा अति लोपोन्मुख अवस्थामा रहेको स्लेन्डर विल्ड अर्थात खैरो गिद्ध समेत भेटिएको बताए ।

महानगरमा फोहार नउठँदा दुई कुरामा वेफाइदा भएको उनले बताए । उनले सहरमा फोहोर हुदाँ आम नागरिकको स्वास्थ्यमा समस्या आउने खतरा भइरहेको र वातावरणलाई समेत असर गरेको छ भने उता गिद्धलाई खाना नमिल्दा त्यहाँबाट गएको बताए । उनले गिद्धहरु जहाँ खाना पायो त्यहि नै जाने बताए । उक्त क्षेत्रमा ३० वटा हिमाली गिद्ध, ९ वटा डंगर गिद्ध, २ वटा सुन गिद्ध,१ सय २० वटा सेतो गिद्ध, ४ वटा राजा गिद्ध र २ वटा सानो खैरो गिद्ध र चिल देखा परेको बताए ।

स्थानीयले डम्पिङक्षेत्र अन्यत्र सार्ने र पुराना सहमति कार्यान्वयन गर्नुपर्ने माग सहित आन्दोलन गरिरहेका छन् । महानगरको लापरवाहीका कारण यतिबेला सहर प्रदुषित भइरहेको छ । उता अन्तराष्ट्रिय विमान स्थलका कारण गिद्धको लोप हुने खतरा समेत देखिएको छ । आकाशमा डुलिरहने हुदाँ हवाईजहाजमा ठोक्किने सम्भावना प्रवल रहेकाले सेनाले गोली हानी मार्न सक्ने खतरा समेत रहेको छ । ‘वातावरणलाई सन्तुलन राख्न गिद्धको ठुलो हात हुन्छ । यसलाई जोगाइराख्नु राज्यको दायित्व हो । अब त गिद्धको अस्तित्वमा खतरा देखियो’ उनले भने ।

स्थानीयहरुले भने २८ वुदे सहमति प्रगतिदेखिने गरी कार्यान्वयन, ल्याव सहितको स्तरीय स्वास्थ्य केन्द्र स्थापना, ल्याण्डफिल्ड जाने गेट १ र २ को बाटो तत्कालै पिच, दाहासंस्कार स्थलसम्म सडक र शवदाह गृह निमार्ण, पोखरा १४,२१ र ३३ जोड्ने मोटरेवल पुल डि.पि.आरको खोजी र प्रभावित क्षेत्रको खेलमैदान स्तरोन्नती गर्नुपर्ने माग राखेका छन् । उक्त माग पुरा भए अर्को ल्याण्ड फिल्ड साइट नभेटेसम्म फोहोर विसर्जन गर्न दिने ।

ल्याण्ड फिल्डसाइड साइड जनसरोकार समितिका अध्यक्ष बोधराज कार्कीले बताए । उता सरसफाइ महाशाखा प्रमुख कल्पना बरालले स्थानीयको अवरोध र केहि मागका कारण फोहोर विसर्जन गर्न नदिदाँ सहरको फोहोर उठन नसकेको बताइन् । उनले पोखरामा यसले निकै समस्या परेपनि आफुहरु फोहोर अव्यवस्थित देख्न बाध्य भएको बताइन् ।

तस्विर सौजन्य : अमन सुनार